تبلیغات
شهرستان سربیشه - بررسی قومی وانسان شناختی استان خراسان جنوبی (4)
شهرستان سربیشه
سربیشه دیار ایمان واندیشه
صفحه نخست       پست الکترونیک          تماس با ما              ATOM            طراح قالب
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من
درباره وبلاگ


شهرستان سربیشه یکی از شهرستانهای مرزی خراسان جنوبی است با وسعت معادل 8223 کیلومتر مربع که از شمال به شهرستان درمیان از جنوب به شهرستان نهبندان، از شرق به کشور افغانستان و از غرب به بخش خوسف شهرستان بیرجند محدود می باشد. طول مرز مشترک شهرستان با کشور افغانستان بالغ بر 90 کیلومتر است. در کتابهای تاریخی بهارستان، نزهه القلوب و معجم البلدان از سربیشه و مؤمن آباد و نهارجان اسم برده شده است و مساجد و آثار کهن شهر مورد توجه سیاحان قرار گرفته است. در وجه تسمیه سربیشه گفته شده است چون زمین قسمت جنوبی شهر آبخیز و سرسبز بوده و شهردر مدخل این محل قرار داشته است به آن سربیشه گفته اند اقوال دیگر نیز گفته شده از قبیل سربیشه که بدلیل سردی هوا به این نام معروف بوده و به مرور زمان حرف (د) حذف گردیده است. سربیشه از پیشینه تاریخی بسیار غنی برخوردار :بوده و به همین دلیل، در گوشه و کنار شهرستان آثار تاریخی و دیدنی متنوعی به چشم می خورند

ـ مزار بی بی زینب خاتون واقع در روستای کاهی دهستان مود

ـ مزار سید حامد علوی واقع در چنشت دهستان نهارجان

ـ مسجد امام حسین (ع) معروف به مسجد گنجی واقع در شهر سربیشه

ـ مسجد پخت واقع در روستای پخت دهستان مؤمن آباد

ـ منزل یاوری واقع در شهر سربیشه که از لحاظ معماری دارای شیوه خاص منطقه بوده و بعنوان آثار باستانی به ثبت رسیده است.

علاوه بر موارد یاد شده چشمه آبترش واقع در روستای دارستنگ دهستان مو من آباد و چشمه آبگرم گندکان واقع در روستای گندکان دهستان مؤمن آباد نیز بدلیل خاصیتهای درمانی مورد استفاده اهالی شهرها و حتی استانهای مجاور قرار می گیرد.


مدیر وبلاگ :نژاد برتر
نویسندگان
نظرسنجی
نظر تون در مورد وبلاگ چیست؟





بررسی قومی وانسان شناختی استان خراسان جنوبی (4)

 

در ج در ادامه مطلب

فصل دوم: پیشینه تاریخی حضور اقوام و اقلیت‌های دینی

- منشاء اعراب

ناحیه بیرجند به عنوان بخشی از قهستان در مسیر اعرابی بوده است كه شبه جزیه عربستان را به قصد نواحی مختلف خراسان بزرگ و ماوراء النهر پشت سر گذاشته‌اند. انتخاب این مسیر به وسیله اعراب توسط محققان مختلف مورد تأیید قرار گرفته و در حال حاضر هم وجود روستاهای عرب نشین و حتی دهستانی به نام عربخانه در جنوب بیرجند مؤید این مطلب است. «علت این انتخاب برای اعراب صدر اسلام كه از جنوب غربی ایران و از خوزشستان وارد می‌شدند اقلیم گرم و خشك صفحات جنوبی ایران و بیابانهای آن بوده  كه این نوع اقلیم بیشتر با خلق و خو و عادات و امكانات آنها منطبق بوده است یاقوت حموی در كتاب خود طبسان را دروازه ورود اعراب خراسان می‌نامد.» (جغرافیایی شهرستان بیرجند، محمدعلی، احمدیان، ص 68).

آقای آیتی در كتاب بهارستان خود در مورد طبسان نقل می‌كنند كه «طبسین موضعی است در نزدیكی نه و بندان و از قصبات قدیمه است و از منازل عرب بوده و در آنگاه كه به خراسان می‌آمده‌اند چون ایشان را گذشتن از كوهستان و بلاد سردسیر صعب می‌نموده لهذا از بصره به اهواز و خوزستان وارد شده و از آنجا از بیابان و بریه كرمان به طبسین آمده داخل خراسان می‌شده‌اند. عرب، طبسین را بام خراسان نامند چون عرب آنگاه كه قصد خراسان كردند در ایام خلافت عثمان اول فتوح ایشان طبسین بود.

اعراب بیرجند در ناحیه‌ای به نام عربخانه زندگی می‌كنند. عربهای خزائی كه اغلب در بیرجند و قائنات اقامت دارند و عربهای زنگوئی را كه طایفه‌ای از عربهای شیبانی بوده، مدتی هم در تون (فردوس) و طبس حكومت داشته‌اند از بازماندگان سپاهیان حازم بن خزیمه می‌دانند كه در سال 150 هجری به دستور منصور خلیفه عباسی به سركوبی قیام استاد سپس مبادرت ورزید مرحوم آیتی در كتاب بهارستان خود بیان می‌‌دارد كه «از حوادث قهستان در نه یكصد و پنجاه هجری آن بود كه در ایام خلافت منصور خلیفه عباسی در حدود هرات و خراسان و قهستان مردی از مردم ایران كه او را استاد سیس می‌گفتند و معاون او حریش سیستانی بر عرب خروج كردند و رأیات عرب را شكسته و خراسان را بگرفتند چون این خبر به منصور رسید حازم بن خزیمه را كه از امرای رشید عرب بود به جنگ  آنان فرستاد و حازم به جنگ و گریز و حیله و تدبیر بعد از یك سال سپاه آنان را شكست داد و خراسان را به تصرف درآورد.

همچنین «بر اساس تاریخ طبری اینان در سال 22 هجری زمانی كه عمر عبدالله ابی و سهیل بن عدی برای فتح كرمان و جیرفت آمده بودند به همراه عبدالله بن نوفال الخزاعی كه به فرمان عبدالله و از حدود قهستان تا طبس را فتح كرد وارد منطقه شدند این طایفه تا زمان منصور خلیفه عباسی كه مردم ایران علیه حكومت وقت شورش نمودند قدرت سیاسی منطقه متصرفه خود را در دست داشتند تا اینكه در زمان خلافت منصور این قدرت شكسته شد و منصور یكی دیگر از امرای لشكر خود به نام حازم بن خزیمه را به جنگ مردم این منطقه می‌فرستد. نزول قدرت سیاسی این طایفه آشنایی هر چه بیشتر آنان با محیط و لزوم حضور آنان در جهت همكاری با امرای قهستان و كنترل منطقه باعث شد كه افراد این طایفه ارتباط خود را با محیط اطراف آغاز نمایند. در نتیجه اعراب عربخانه از توابع نهبندان از بازماندگان اعرابی هستند كه جزء سپاهیان حازم بن خزیمه بوده‌اند و در روستای سهل آباد از توابع نهبندان و مختاران از توابع بیرجند سكونت دارند.و اعراب خزائی نیز در روستای آرواز از توابع دهسان گزیك بیرجند سكونت دارند.» (بررسی مردم شناختی اقتصاد ایلات و عشایر بیرجند و پایان‌نامه،ناصر، رجبی، تاریخ نشر، 76-1375، ص 54 و 55).

در مورد تاریخ سكونت برخی از اعراب این ناحیه به زمان نادرشاه نیز اشاره شده است. مؤلف بهارستان برخی اعراب عربخانه بیرجند را به زمان وی نسبت می‌دهد و معتقد است در آن زمان از خوزستان به این ناحیه كوچانده شده‌اند. این عشایر در زمان نادرشاه به این منطقه آمده و ارتباط مستمر خود را با خوزستان و كشورهای خلیج فارس حفظ كرده و در حال حاضر دوطایفه از آنان به نام عنانی و خزاعی در بخش درمیان حوالی اسدآباد، كوه مؤمن آباد، خلف و دره چرم و زیدان مستقر هستند. این اعراب اهل تسنن می‌باشند و مابقی آنان به همراه طایفه نجوزی در منطقه عربخانه شهرستان نهبندان استقرار دارند (بررسی مردم شناختی و اقتصاد ایلات و عشایر بیرجند (پایان نامه)، ناصر رجبی، سال چاپ 76-1375 ص 55 و 54).

از نظر توزیع جغرافیایی اعراب، مؤلف دایره المعارف قائن می‌نویسد: از چند منطقه می‌توان نام برد كه اعراب برای سكونت قبایل مهاجر برگزیدند. یكی از جنوب قائن حومه بیرجند (عربخانه) و دیگری شمال و شمال شرقی قائن، خذری دشت بیاض و اطراف بزن آباد زیركوه، در حومه بیرجند قبیله خریمه و وابستگان حازم سكونت داشتند كه تاكنون نیز ادامه یافته و تیره هایی از آنان منشعب گردیده و مصدر امور سیاسی- نظامی بوده‌اند، در دشت بیاض قبیله ثقفی‌ها زندگی می‌كردند كه تا زمان طاهریان و قدری بعد از آن نام و یادشان در تاریخ دیده می شود (جغرافیایی شهرستان بیرجند، محمدعلی احمدیان، ص 68 و 69).

«همچنین بر طبق روایات، قبال عرب در حدود هفت قرن پیش از عربستان مهاجرت كرده و در ناحیه و قاینات و خواف استقرار یافته و در حدود دو سوم آنها سنی و بقیه شیعه مذهب‌اند. اینان در اطراف خور و چاهك و محمدآباد زندگی می‌كنند. سنی‌ها در ناحیه سنی خانه و در ناحیه خواف نزدیك شهر نو سكونت دارند» (فیلدهندی، مردم شناسی ایران، ص 300).

استقرار اعراب در خراسان را به دلایل سیاسی ذكر كرده‌اند از جمله آنكه اعراب طایفه عنانی وخزایی كه از اعراب بنادر بوده‌اند توسط حاكم بیرجند سركوب و به این منطقه تبعید شدند تا ضمن اینكه تحت نظر او قرار می‌گیرند از قدرت آنان برای كنترل مرزهای شرقی نیز كه در آن زمان سخت ناامن بود استفاده  نماید.

«خاندان خزیمه نیز كه در قرن دوم هجری در زمان خلافت منصور عباسی به قهستان آمده بودند در طول زمان موجب سركوبی مهاجمن افغانی و بلوچی و تركمان گردید و بدین وسیله بر اعتبار این شهر افزوده شد. بیرون راندن افغانها از سیستان به سال 1211 ه.ش توسط امیرعلم خان خزیمه سبب شد كه حكومت سیستان نیز بر قلمرو این خاندان اضافه شود» (بیرجند نگین كویر، محمدرضا بهنیا، ص 126).

بعد از آن به تدریج تا زمان صفویه (907 تا 1135) كه امرای عرب تبار خزیمه و شیبانی بر مناطق قهستان و به ویژه طبس خرما (گلشن) و بیرجند استقرار داشتند را به تدریج به عنوان مركز قدرت خود انتخاب كردند و از آن پس به جای كلمه قهستان كلمه قاینات به كار رفت كه در واقع كوچكتر از قهستاتن ولی وسیع‌تر از بیرجند بود و بیرجند مركز قائنات و عنوانت حاكم‌نشین ولایت قهستان را داشت» (بهارستان، آیتی، صفحه 11 و 32 و مقاله دكتر نجی ص 12) خاندان علم كه گفته می‌شود از تبار خزیمه هستند جزء آخرین بازماندگان این طایفه‌ان كه امیر اسدا... علم وزیر دربار رژیم پهلوی نیز از این خاندان بوده است. مؤلف بهارستان خاندان امیریه را از نژاد عرب می‌داند و پس از ذكر مارای دفع استادسیس به وسیله حازم بن خزیمه كه ذكر آن رفت می‌نویسد: «.... از اینجا تفرس می‌شود كه آمدن حازم به قهستان و اقامت این مدت در آنجا ارتباط طایفه خزیمه را با این ولایت ایجاد كرد. وی آنگاه ادامه می‌دهد كه خاندان مزبور به دلیل خصومت مأمون و طاهریان با علویان در طول دوره خلافت عباسیان مورد بی‌مهری قرار گرفته‌اند لیكن در زمان صفویه، همزمان یا احیاء مذهب تشیع فرصتی مناسب برای حضور در صحنه سیاسی كشور یافتند. در زمان نادرشاه به اردوی او پیوستند و در سركوبی افاغنه فعالانه مشاركت نمودند.

سرپرستی سایكس نیز ضمن تأكید در مورد نقش عمده خاندان علم در استقرار امنیت در صفحات شرقی ایران مطالبی پیرامون اصل و نسب آنها ذكر نموده است. به عقیده وی این خانواده اگر چه نسب‌ نامه‌ای در دست ندارند ولی خود را از اعقاب عربهای خزاعی و یا خزیمه می‌دانند كه رئیس آنها طاهر ذوالیمینین وسایل جلوس مأمون را به مسند خلافت فراهم نمود. پدران امیر از بحرین به این حدود مهاجرت كرده و به تدریج زمام امور قائنات و نهبندان را به دست گرفتند و دامنه نفوذ خود را تا جنوب ایران بسط دادند. اواخر قرن 17، تمام قائنات به دست این خانواده افتاد و پس از انقراض سلسله صفویه، نیمه استقلالی برای خود پیدا كردند و رئیس همین خانواده بود كه در سال 1748 میلادی شاهرخ میرزا را در مشهد كور و نابینا ساخت.

اسماعیلیان

«اسماعیلیان در فاصله قرن پنجم تا هفتم هجری كه مقارن با عصر مغول است در این منطقه حضور داشتند. وجود قلعه ها و استحكامات باقیمانده (مانند قلعه رستم و حوض غلام كش) و همچنین تعداد قلیلی از طرفداران آنان در برخی روستاهای بیرجند نشانی از وجود آنهاست. موقعیت كوهستانی منطقه و دوری از مركز باعث انتخاب این منطقه به عنوان  دومین پایگاه مهم بعد از الموت برای اسماعیلیان شد. قلمرو اسماعیلیان محدوده وسیعی از قهستان را كه از ترشیز (كاشمر) تا نیه (نهبندان) امتداد داشته در بر گرفته است.

(جغرافیای شهرستان بیرجند محمدعلی احمدیان ص 69 و 70 و 72) از اسل 226 تا 655 هجری حكومت قهستان در دست اسماعیلی بود. سر دسته اسماعیلیان حسن صباح بود تا سال 655 هشت نفر از حكام آنها بر قهستان حكمرانی می كردند. پس از شكست اسماعیلیان به دست مغولان، حكومت آنها از هم پاشیده شد و سران آن  از این نواحی گریختند. با براندازی اسماعیلیان، شیعیان جان تازه‌ای یافتند.

از اسماعیلیان در مناطق كوهستانی و سوق‌الجیشی قهستان به ویژه بیرجند قلاع و استحكامات باقی مانده است. پس از آنكه طومار اسماعیلیان به دست هلاكوخان مغول بر چیده شد، بیرجند كه از نظر كوهسانی بودن و آب و هوا از سایر نقاط بهتر  و امن‌تر بود محل سكونت خوبی برای مهاجرین و بازماندان شد (بیرجند نگین كویر. محمدرضا بهنیاف ص 135).

در كتاب نامه هایی از قهستان كه توسط آقای هیل از كاركنان بانك شاهنشاهی انگلیسی در بیرجند نگاشته شده به وجود اسماعیلیان اشاره گردیده: « در مراجعت به بیرجند توقفی در سده داشتیم، ده بزرگ و آبادی است. در جلگه ای نسبتاً حاصلخیز و مركز فرقه اسماعیلیه یا پیروان آقا خان هندوستان (مراد آقاخان محلاتی معروف است .). رئیس سابق آنها (احتمالاً مراد میرزایی معروف – م) میزبان ما بود و در آنجا با داماد او كه فعلاً ریاست فرقه را در قاین بر عهده دارد نیز آشنا شدیم.» (نامه های از قهستان، نوشته اف هیل ترجمه دكتر محمد حسن گنجی ناشر مركز خراسان شناسی، سال 1378).

در حال حاضر نیز در برخی از روستاهای شمال و شمال شرقی، مانند نصر آباد، خشك، كلون آباد و مرداب، آرك و آبكشت تعدادی اسماعیلیه زندگی می‌كنند. همچنین قلعه‌ای از اسماعیلیان در طبس مسینا باقی مانده كه تا یكصد سال پیش در وضعیت مطلوبی قرار داشته ولی به مرور زمان فرسوده شده است. طبس مسینا به دلیل قرار گرفتن بر سر راه سیستان و كرمان و هم مرز بودن با افغانستان از موقعیت خوبی برخوردار بوده و پایگاه مهمی برای اسماعیلیان بوده است در تاریخی بیهقی نیز آمده است كه حضرت علی بن موسی الرضا(ع) در سال 202 هجری از راه طبس سینا به خراسان آمده و در آنجا نزول كرده است كه این امر موقعتی استراتژیك منطقه را نشان می‌دهد «در حال حاضر تنها 50 خانوار اسماعیلی در شهر بیرجند و حدود 200 الی 300 خانوار در نقاط روستایی اطراف این شهر به سر می‌برند» (جغرافیایی شهرستان بیرجند، محمد علی احمدیان، ص 69 و 70 و 72).

زرتشتیان

در بیرجند آثاری از وجود زرتشتیان پیدا شده كه احتمالاً با ظهور اسلام و گریز آنها به صفحات شرقی كشور تعدادشان در این جزیره كوهستانی كه به دلیل انزوای جغرافیایی‌اش مأمن مناسبی هم به شمار می رفته افزایش یافته است.

«آثار و نشانه‌هایی همچون كشف قبور زرتشتیان در روستاهایی مانند گیو و آسیابان و درخش (كه گفته شده درخش محل یكی از آتشكده‌های ایران بوده)، وجود اسامی متعددی كه مؤید حضور زرتشتیان است مانند آتشكده‌های ایران بوده)، وجود اسامی متعددی كه مؤید حضور زرتشتیان است مانند آتشكده  سفلی (در دهستان میغان)  روستای آتشكده علیا (در همان دهستان)، روستای آتشكده (از روستاهای دهستان بصیران) و روستای روشناوند (از دهستان قیس‌آباد) و كوه آتشكده(در 96 كیلومتری جنوب شرقی بیرجند كه راه ارتباطی بیرجند- زاهدان از دامنه غربی آن می‌گذرد همه حاكی از وجود زرتشتیان در منطقه می‌باشد(جغرافیای شهرستان بیرجند، محمد علی احمدیان، ص 64) همچنین بسیاری از شواهد و آثار باستانی حكایت از حضور زرتشتیان در محدوده قهستان می‌كند. از جمله این شواهد كتابی است كه توسط یكی از پارسیان هند نوشته شده است. او چنین می‌نویسد: مهاجرین زرتشتی در ابتدای امر به قهستان آمدند و بعد از یك قرن اقامت به جزیره هرمز كوچ كردند. این مهاجرین پس از 15 سال اقامت در این جزیره، عاقبت برای همیشه به هندوستان عزیمت كردند (جنرال سرپرستی سایكس، ده هزار مایل در ایران، سال 1363، ص 313). علاوه بر این، كشف بقایای آتشكده‌های سفلی و علیا، خمره‌های كروی شكل با نقوش و نوشته‌هایی به خط اوستایی و وجود قبور فراوانی از زرتشتی‌ها در محله‌ای به نام گبرآباد، اسنادی هستند كه حضور این قوم را در منطقه ثابت می‌كنند(گزارش مدیریت میراث فرهنگی بیرجند در خصوص پیشینه بیرجند) ]بیرجند نگین كویر، محمدرضا بهنیا، ص 131 و 132[ البته از این قبرستان كه به نام قبرستان گبرها معروف بوده و در شمال محله گبرآباد و در شیب شمالی و شمال غربی تپه قلعه واقع بوده دیگر چیزی نیست و آقای غلامرضا كاشانی (از شهرداران اسبق بیرجند) آنجا و تمام تپه‌های قلعه را درختكاری و به پارك تبدیل كرده‌اند (بیرجند نامه محمدرضا بهنیا ص 154).

در حال حاضر بر اساس پژوهشهای نویسنده زرتشتی در شهر بیرجند وجود ندارد البته در كتاب جغرافیای شهرستان بیرجند نویسنده بیان داشته كه 68/99 درصد مردم مسلمان‌اند و حدود 502 نفر پیرو دین زرتشت ولی سند و مدركی ذكر نكرده‌ است.

همچنین در كتاب اطلس گیتاشناسی ایران چاپ 1383 بیان شده كه 74/99 درصد مردم مسلمان، 02/0، درصد زرتشتی و بقیه یعنی 24/0 درصد پیرو ادیان دیگری هستند. آقای ایرج افشار سیستانی نیز در كتاب شناخت خراسان بیان كرده كه شماری زرتشتی در بیرجند زندگی می‌كنند كه به نظر می‌آید از كتاب جغرافیای شهرستن بیرجند نقل كرده باشد. در كتاب نامه‌هایی از قهستان نوشته آقای اف. هیل كه مربوط به اوایل قرن چهاردهم هجری شمسی می‌باشد بیان شده كه «همه مردم بیرجند مسلمان واقعی و پیروان یكی از فرقه‌های اسلام‌ان و در میان آنان هیچ یهودی و ارمنی و حتی زرتشتی هم وجود ندارد. پیشوایان مذهبی آنها افرادی با تقوا و خردمندند و مردم عادی را به سركشی و اختلاف دعوت نمی‌كنند (نامه‌هایی از قهستان ص 36).

هندیان بیرجند

در سالهای اول جنگ بین‌المللی (18-1914) انگلیسیها به منظور جلوگیری از نفوذ آلمانیها به افغانستان و شمال غرب هندوستان آن روز، یك لشكر از افراد هندی به فرماندهی افسران انگلیسی را به صورت خط زنجیری بین دزداب (زاهدان فعلی) و باجگیران مستقر ساختند. مركز و ستاد این لشگر در بیرجند بود و همیشه تعداد زیادی افراد هندی و افسران انگلیسی در بیرجند اقامت داشتند و از طریق این افراد بود كه جوانان بیرجند با ورزشهای فوتبال و تنیس و چوگان آشنا شدند ]نامه‌هایی از قهستان، نوشته اف هیل، ترجمه محمد حسن گنجی، ناشر مركز خراسان شناسی، سال 1378، ص 47[.

علاوه بر هندیانی كه در غالب نظامی وارد شهر بیرجند شده بودند چندین تاجر هندی در شهر اقامت داشتند كه كالاهای وارداتی و صادراتی ایران و هند را هماهنگ می‌كردند و آزادی و امنیت حاكم بر منطقه به گونه‌ای بود كه آنانت برای خود معبد ساخته بودند در این مورد در كتاب جستاری در تاریخ و فرهنگ و آموزش نوین بیرجند چنین آمده است: «در بیرجند یك اقلیت بسیار كوچك از مهاجرین هند وجود داشت كه به كسب وكار مشغول بودند و تعداد افراد و خانواده‌های آنها شاید به 150 تا 200 نفر می‌رسید. آنان با وجود تعداد كمی كه داشتند برای خود معبد كوچكی ساخته بودند و در روزهای خاص مذهبی، تشریفاتی توأم با موزیك سنتی خود در محله خیرآباد كه محل اقامت آنها بود به راه می‌انداختند ]جستاری در تاریخ و فرهنگ و آموزش نوین بیرجند، محمدرضا راشد محصل ناشر رزقی، سال 1382، ص 44 . 45[، این اقلیت از سالها پیش از آغاز سده چهاردهم تا یكی دو دهه پس از آن در بیرجند در محله خیرآباد كه به نام خود آنان نامیده می‌شد سكونت داشته و در بیابانهای شمال آن محله كه به خاك ارس معروف بود مردگان خود را دفن می‌كردند. امروزه اثری از آن قبرستان وجود ندارد» ]بیرجند نامه، جمال رضایی، انتشارات هیرمند سال 1381، ص154[.

«هندیان بد از كشیده شده راه آهن سراسری ایران كه بیرجند موقعیت ترانزیت خود را از دست داد، این شهر را ترك كردند و در حال حاضر نیز كسی از آنان در شهر بیرجند زندگی نمی‌كند». ]بیرجندنامه، جمال‌رضایی، انتشارات هیرمند، سال 1381، ص 218[.

یهودیان

یهودیان مانند اقلیتهای دیگربیرجند، محل سكونت خاص و یا قبرستانی نداشتند. آنها اغلب در غالب دوره گردانی برای خرید و فروش اشیاء و به ویژه اشیاء عتیقه به این شهر می‌آمدند. «همچنین تجارت كرك قبلاً به وسیله یهودیان صورت می‌گرفته آنها كرك خریداری شده در كیسه‌های 50kg بسته بندی كرده به تهران و از آنجا به خارج از كشور (احتمالاً آمریكا) ارسال می‌كرده‌اند ]جغرافیایی شهرستان بیرجند، محمدعلی احمدیان، ص 173[.

در حال حاضر در شهر بیرجند یهودی وجود ندارد.

بهائیان

«نگاهی گذرا به تاریخ نشان می‌دهد كه دوران فتحعلی‌شاه مقارن با ظهور شیخیه و دوران محمد شاه مقارن با بوجود آمدن بابیه است. در انتهای دوره محمدشاه در زمینه اعتراض بر وضعیت اسفبار مردم و در مقابله با دولت، شورشهای بابیه شكل گرفت كه گاه با روی كار آمدن ناصرالدین‌شاه و با تمهیدات امیر كبیر سركوب گردید و علی محمد باب دستگیر و زندانی و سپس اعدام شد. بعد از این دوران بهائیت عمدتاً در خارج از ایران رشد نمود. در دوره فتحعلی‌شاه ضعف دولت كه در جنگهای ایران و روس آشكار شده بود بخشی از زمینه را برای گرایش برخی از مردم به اندیشه‌های افراطی در مورد امام زمان عج فراهم نمود و در دوره محمدشاه به علت گرایش خود او و صدر اعظمش به نوعی تصوف، این زمینه تشدید شد. باب در زمینه دومی ظهور كرد و با تبلیغ علیه ظلم دولت توانست تعداد پیراوان بیشتری نسبت به كسان دیگری كه خود را ركن رابع یعنی رابطین مردم و امام زمان معرفی می‌كردند به دست به دست آورد. او كمی فراتر رفت و خود را باب آن امام همام معرفی نمود. نیز عمدتاً در خازج از ایران در «عكا» بنا گذاشته شد. ]بهائیت در ایران، سعید زاهد زاهدانی با همكاری محمدعلی اسلامی، مركز اسناد انقلاب اسلامی، سال 1380، ص57[.

تقریباً همه تحلیل‌گران جنبش بهائی‌گری، علل بروز این حركت را در زمینه‌های اقتصادی جستجو كرده‌اند و فقر و فلاكت مردم را عامل اصلی این جنبش به حساب آورنده. یوسف فضایی در كتاب تحقیق در تاریخ شیخیگری، بابی گری، بهائی‌گری و كسروی‌گرایی (1315) عمدتاً از دیدگاه تاریخ ادیان به این فرقه‌ها نگریسته است. او منشاء پیدایش این فرقه‌ها را اوضاع اسف بار اجتماعی و اقتصادی دوره قاجار می‌داند و می‌گوید این سلسله از نوآوریهای دینی با اتكاء به اوضاع بد آن روزگار مردم را به هیجان آورده و در مقابل حكومت به حركت درآورده است. به  عقیده وی شورشهای متعددی كه به پیروی از سید علی محمد باب ایجاد شده همگی اعتراضاتی بوده كه بر علیه خوانین، فئودالها و زمینداران بزرگ آن زمان صورت می گرفت از نظر او مردم بدون توجه به محتوای تعلیمات باب به این شورشها دست زدند. همچنین كتاب واپسین جنبش قرون وسطایی در دوران فئودال (1356) نوشته محمدرضا فشاهی، كتابی است كه از دیدگاه ماركسیستی به تحلیل جنبش می‌پردازد و مانند  اثر فضایی آن را نتیجه قیام مردم بر علیه صاحبان زمین آن دوره می‌داند از نظر وی صاحبان زمین در بین اقشار دولتی و مذهبی حضور داشتند، به همین مناسبت مخالفت «بابیان» با دولت و روحانیت را از این زاویه تبیین می‌نماید.

در یك جمع‌بندی كلی با توجه به شواهد تاریخی می‌توان گفت كه در ایران دوران قاجار تا قبل از نهضت مشروطه دو اقتدار اصلی در كشور وجود داشت: یكی اقتدار شاه كه دربار و دولت را اداره می‌نمود و دیگری اقتدار مرجع و روحانیت وابسته به آنان كه ملت را رهبری می‌كرد. در دوره فتحلعلی شاه، محمدشاه و ناصرالدین شاه، دولتهای بیگانه توانسته بودند اقتدار خود را بر دولت ایران مسلط كنند در این میان ملت به رهبری روحانیت در مقابل مطامع آنان ایستادگی كرد. بنابراین برای از میان بردن این مقاومت لازم بود اقتدار ملی شكسته شود برای این كار با استفاده  از زمینه‌های داخلی به فكر تحریك و ایجاد تفرقه در میان ملت افتادند.

عمده‌ترین عامل وحدت بخش ملی، دین اسلام و به ویژه مذهب تشیع بود. برخی از مردم پس از شكست در جنگهای ایران و روس به علت نا امید شدن از دو اقتدار عمده كشور یعنی اقتدار دولت و اقتدار روحانیت كه هر دو وارد میدان شده بود به اندیشه شیخیگری كه وعده اتصال به امام مزان عج را می دارد گروید بودند.

آنان از طریق انگشت گذاشتن بر همین عامل تلاش نمودند تا مردم ایران را به فرقه‌های گوناگون تقسیم نمایند و بدین ترتیب بود كه شكستن مذهب شیعه و روحانیت كه عمده‌ترین عامل و حامی آن بود در دستور كار آنان قرار گرفت. البته در این دوره تحولی در فقه شیعی اتفاق افتاد كه از اعتبار عمومی فقهای اخباری كه در رقابت علمی با اصولیین بودند كاست. یك نوآوری علمی می‌توانست اعتبار اخباریین را ترمیم گرداند. به نظر فقهای اصولی با استفاده از علم اصول كه شامل اصول لفظیه یعنی قدرت در الفاظ و اصول علمیه یعنی مراجعه به عقل در شرایط خاص در تبیین وحی است می‌توان با دقت به وحی اهلی دست یافت. اما از نظر اخباریین به كارگیری عقل به علت خطاپذیر بودن در آن تفسیر و تبیین وحی مجاز نیست. بنابراین نوآوری مطلوب برای اخباریین نمی‌توانست در راستای به كارگیری مؤثر عقل باشد از این رو گرایش این نوآوری در راتسای وارد كردن «وهم» در استنتاجات دینی حركت نمود. نتیجه این كار، تولد مكتب شیخیه بود. با ادعاهایی كه قابلیت اثبات عقلی نداشت و تنها به اعتقادیه شخصیتی كه پیروان این مكتب او را به نحوی ادعای ارتباط با امام معصوم تا جایی پیش رفت كه ادعای بابیت آن امام را مطرح كردند. به نظر می‌رسید از نظر اجتماعی شیخیه و بابیه و به دنبال آن بهائیت از دل روحانیت شیعه درآمدند. برخلاف نظر كسانی كه منشأ پیدایش این فرقه را تقابل طبقات اقتصادی می‌دانند شكل ‌گیری و رشد این فرقه با استفاده از زمینه اقتدار روحانیت و سپس تقابل سیاسی بین دولت و ملت در ایران بوده ]بهائیت در ایران، سعید زاهد زاهدانی با همكاری محمد علی اسلامی، انتشارات مركز اسناد انقلاب اسلامی، سال 1380) ص 83 و 287 و 288[.

از زمان ظهور فرقه بهایی در ایران یعنی در حدود 162 سال پیش، مبلغانی به اقصی نقاط ایارن برای تبلیغ فرستاده شدند كه بیرجند نیز از این امر مستثنی نبوده است و پیروانی پیدا كرده است. بهائیان در دوران قبل از انقلاب در بیرجند محله و حتی مكانی برای گردهمایی و زیارت داشتند در این زمینه جمال رضایی در كتاب بیرجند نامه اشاراتی كرده و بیان می‌دارد: «.... در بیرجند آن زمان چند خانواده بهائی زندگی می‌كردند كه اكثر به  امر تجارت مشغول بودند. اینان بیشتر از روستاهای بهائی نشین بیرجند مانند سرچاه، به شهر آمده و اغلب در محله خیرآباد سكونت داشتند. این عده قلیل گورستان خاصی داشتند كه در نزدیك روستای كوچكی به نام «كلانه غلام ملا علی» واقع بود و آن را محصور نموده و درختكاری كرده و باغ رضوان نام نهاده بودند. این گورستان كه درش به روی غیر بهائیان بسته بودت اكنون از بین رفته است ]بیرجند نامه، جمال رضایی، انتشارات هیرمند، 1381، ص 14 و 155[.

همچنین محمدرضا راشد محصل در كتاب جستاری در تاریخ و فرهنگ و آموزش نوین بیرجند به وجود این فرقه در شهر بیرجند اشاره كرده و بیان داشته كه افراد این فرقه مورد حمله شیعه قرار می‌گرفتند و به همین علت فراشهای مدرسه گاهی بچه‌های بهائی را تا منازلشان مشایعت می‌كردند تا سالم به خانه برسند.

در حال حاضر نیز تعدادی بهائی در شهر بیرجند زندگی می‌كنند.





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
          
چهارشنبه 10 شهریور 1389
پنجشنبه 15 آذر 1397 09:31 ب.ظ

Kudos, A good amount of stuff!

enter site 20 mg cialis cost cialis pills price each we like it cialis soft gel generic cialis with dapoxetine tadalafil 20 mg cialis prezzo di mercato cialis 50 mg soft tab cialis online acquisto online cialis acheter cialis kamagra
چهارشنبه 14 آذر 1397 09:23 ق.ظ

You've made your point pretty effectively..
achat cialis en suisse cialis generico online tarif cialis france venta de cialis canada cialis prices in england import cialis cialis coupons printable prezzo di cialis in bulgaria tadalafil generic ou trouver cialis sur le net
سه شنبه 13 آذر 1397 09:51 ب.ظ

Amazing advice. Kudos!
buying cialis in colombia cialis 200 dollar savings card we use it cialis online store fast cialis online buying cialis in colombia costo in farmacia cialis generic cialis with dapoxetine cialis prices in england if a woman takes a mans cialis miglior cialis generico
دوشنبه 12 آذر 1397 10:26 ق.ظ

You suggested it terrifically.
we like it cialis soft gel cialis herbs cipla cialis online if a woman takes a mans cialis click here to buy cialis callus cialis 10 doctissimo cialis price thailand cialis kaufen wo dose size of cialis
شنبه 10 آذر 1397 10:59 ب.ظ

You actually expressed this really well.
when can i take another cialis cialis alternative only best offers 100mg cialis sublingual cialis online brand cialis generic only best offers 100mg cialis cialis generic tadalafil buy tadalafil 20 mg cialis side effects cialis generika
جمعه 9 آذر 1397 10:24 ب.ظ

Reliable postings. Regards!
where do you buy cialis enter site very cheap cialis cialis kaufen bankberweisung generic cialis in vietnam cialis wir preise buy brand cialis cheap how to buy cialis online usa chinese cialis 50 mg non 5 mg cialis generici india cialis 100mg cost
جمعه 9 آذر 1397 10:27 ق.ظ

Amazing stuff, Many thanks.
cialis cuantos mg hay cialis 20mg prix en pharmacie cialis pills price each buy name brand cialis on line cialis reviews brand cialis nl rx cialis para comprar look here cialis order on line acheter du cialis a geneve acquisto online cialis
پنجشنبه 8 آذر 1397 12:05 ب.ظ

Incredible all kinds of good knowledge!
get cheap cialis cialis patentablauf in deutschland cialis dosage recommendations preis cialis 20mg schweiz acquisto online cialis india cialis 100mg cost cialis farmacias guadalajara cialis official site sialis trusted tabled cialis softabs
چهارشنبه 7 آذر 1397 11:28 ب.ظ

Nicely put, Many thanks.
price cialis per pill cialis dose 30mg click here take cialis venta de cialis canada cialis authentique suisse cialis australian price india cialis 100mg cost only best offers cialis use canadian cialis generic cialis review uk
چهارشنبه 7 آذر 1397 11:24 ق.ظ

Tips well applied..
canadian cialis cialis et insomni cialis 20 mg cost dose size of cialis 5 mg cialis pharmacie en ligne order cialis from india we like it safe cheap cialis cialis generico milano price cialis best cialis 20 mg best price
دوشنبه 9 مهر 1397 06:55 ب.ظ

Nicely put, Appreciate it.
buy cialis cheap 10 mg tadalafil generic cialis baratos compran uk american pharmacy cialis prezzo cialis a buon mercato how much does a cialis cost tadalafil generic cialis preise schweiz we like it cialis soft gel free generic cialis
چهارشنبه 28 شهریور 1397 12:22 ب.ظ

Nicely put. Cheers.
deutschland cialis online il cialis quanto costa prezzo di cialis in bulgaria cialis for daily use cost of cialis cvs cialis official site cialis pas cher paris generic low dose cialis 200 cialis coupon usa cialis online
دوشنبه 12 شهریور 1397 04:15 ب.ظ

Good posts. Kudos!
cialis 20mg cialis 5 mg cialis dosage recommendations cialis generico in farmacia opinioni cialis generico comprar cialis navarr cialis australia org generic low dose cialis cialis tablets cialis therapie
سه شنبه 23 مرداد 1397 10:05 ق.ظ

Truly many of great advice.
rx online viagra where buy viagra where can i buy viagra online uk cheap viagra uk buying viagra online safe buy viagra 25mg best place to buy viagra online online cheap viagra viagra buy online usa viagra nz buy
سه شنبه 23 مرداد 1397 01:32 ق.ظ

You have made your point pretty nicely!.
we use it cialis online store cialis generico lilly cialis daily new zealand cialis soft tabs for sale cialis e hiv cialis uk next day canada discount drugs cialis cialis kaufen purchasing cialis on the internet acheter cialis meilleur pri
دوشنبه 7 خرداد 1397 05:02 ب.ظ

Thanks, Numerous postings.

cialis ahumada cialis prezzo al pubblico cialis 5 mg viagra or cialis buying cialis on internet cialis for sale click now buy cialis brand how do cialis pills work get cheap cialis cialis generique 5 mg
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 05:53 ق.ظ

You actually mentioned that adequately!
viagra to buy online uk can i buy viagra without prescription tadalafil buy generic viagra online uk next day delivery getting viagra online buy viagra online no rx getting viagra uk get viagra sildenafil generic uk pharmacy online
جمعه 17 فروردین 1397 09:32 ب.ظ

You mentioned that adequately!
cialis online nederland look here cialis cheap canada buy online cialis 5mg cost of cialis per pill look here cialis cheap canada free cialis cialis kamagra levitra deutschland cialis online achat cialis en europe import cialis
جمعه 3 فروردین 1397 06:48 ب.ظ

Thanks a lot. Very good stuff.
cialis australian price cialis farmacias guadalajara cialis 10mg prix pharmaci click here to buy cialis tadalafilo we choice cialis uk canadian drugs generic cialis rx cialis para comprar canadian drugs generic cialis cialis online napol
چهارشنبه 9 اسفند 1396 09:48 ق.ظ
وقتی که من در اصل یک نظر را ترک کردم، به نظر میرسد که نظرات جدید را به من اطلاع دهید
کادر انتخاب شده را اضافه کنید و از هم اکنون هر بار نظر دهید
اضافه شده است من چهار ایمیل با نظر دقیق دریافت کنید.
باید روش ساده ای داشته باشیم که بتوانید مرا از این خدمات حذف کنید؟
به سلامتی!
چهارشنبه 18 بهمن 1396 04:25 ق.ظ
هورا، این چیزی بود که من دنبالش بودم، چه اطلاعاتی داشتم! موجود در اینجا در این
وب سایت، با تشکر از مدیر این وب سایت.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی